احادیث و سخنان

آداب آموختن در گفتار امام صادق

همان گونه که بر معلم لازم است آدابی را رعایت کند، زمینه را فراهم نماید تا در انجام مسؤولیت یاد دادن و آموزش توفیق حاصل نماید، دانش آموز نیز در صورتی موفق به صحیح آموختن می‌شود که آداب
[صفحه ۱۴۳]
آموختن را رعایت کند. به همین خاطر اینک به برخی آداب آموختن نیز می‌پردازیم و از آثار دینی به ویژه از گفتار و سیره امام صادق علیه‌السلام در این محورها بهره می‌بریم.
۱- دانش آموز نیز همانند معلم باید آموختن دانش را برای خوشنودی خدای سبحان انجام دهد. دانش آموز باید در آموختن دانش نیت خود را پاک گرداند. هیچ گاه ارزش‌های دنیایی انگیزه تلاش برای آموختن نباشد. در این صورت رنج و سختی‌های آموختن برای وی بسیار سخت خواهد بود، من تعلم العلم و عمل… لله دعی فی ملکوت السموات عظیما. [۳۵۹] من اراد الحدیث لمنفعه الدنیا لم یکن له نصیب فی الاخره. [۳۶۰] (ترجمه این دو روایت گذشت).
۲- دانش آموز باید از فرصت جوانی خویش برای آموختن بهره گیرد. چون این فرصت بهترین فرصت برای آموختن است. زیرا از یک جانب نشاط و نیروی جوانی را همراه دارد. از جانب دیگر از گرفتاری‌های روزمره زندگی آزاد است و وقت کافی می‌تواند برای آموختن منظور نماید. از جانب سوم دوران جوانی دوران شکوفایی استعدادهاست و از سلامتی جان و بدن برخوردار، که بعد از سپری شدن این دوران همیشه و برای هر کسی این شرایط فراهم نیست. از جانب چهارم آموخته‌های دوران نوجوانی و جوانی پایدار خواهند بود، العلم فی الصغر کالنقش علی الحجر. [۳۶۱].
۳- دانش آموز موفق آن کسی است که در دوران تحصیل آزمندی‌های خویش را کوتاه نموده فردی قانع به امکانات اندک باشد. تمایل به تشریفات
[صفحه ۱۴۴]
و آرزوهای بیهوده که از تمرکز فکری وی می‌کاهد، نداشته باشد..
دانش آموز باید به حداقل امکانات زندگی در دوران تحصیل قانع باشد. خویش را به کارهای جنبی مشغول نسازد که یکی از نقاط آسیب زا برای تحصیل می‌باشد. تا همه چیز را فدا نکنی، بخشی از دانش نمی‌آموزی.
۴- دانش آموز باید از دوستی با افرادی که عمر خویش را به تباهی و بیهوده می‌گذرانند، پرهیز کند. باید طرح دوستی و رفاقت با افرادی داشته باشد که برخورد با آن‌ها مفید و سازنده باشد. از معاشرت با افراد باطل و بیهوده گرا جدا پرهیز کند که نفس انسان از هم نشین خو می‌پذیرد. نشاط و شادابی دانش آموز را در تداوم پیمودن راه پر مشقت دانش، باز می‌دارد.
۵- دانش آموز باید نسبت به فراگیری دانش حریص باشد. و هیچ فرصتی را در فراگیری از دست ندهد. از مسافرت‌های بی‌جا و مهمانی‌ها مکرر و از معاشرت‌های وقت گیر و بیهوده و نیز از اشتغال به کارهای متفرقه به طور جدی پرهیز نماید؛ فرصت‌ها را با ارزش شمارد، بادر الفرصه قبل ان تکون غصه. [۳۶۲].
۶- دانش آموز باید همت بلند داشته باشد. راه دانش بسیار پر پیچ و خم و دشوار است. هر کس را توان صعود به قله بی‌پایان دانش نیست. بسی همت بلند می‌طلبد تا از آسایش و رفاه صرف نظر کند تا به همتی بلند و رنج و تعب فراوان این راه سخت، و این گردنه کَؤُود را بالا رود.
۷- دانش آموز در انتخاب رشته موضوع نیز باید اندیشه کند. موضوع مناسب که به آن علاقه مند است انتخاب کند. همواره رشته و موضوعات مهم را همت گمارد، هیچ گاه اهم را فدای مهم نکند. و هیچ گاه مشغول به موضوعات پوچ و بی‌فایده و یا کم فایده نباشد که از مسؤولیت‌های مهم و
[صفحه ۱۴۵]
مهم تر باز ماند. دانش آموز در کلاس درس و نیز همراه با استاد و معلم آدابی را نیز سزاوار است رعایت کند.
۸- پگاه و صبحگاهان در کلاس حاضر شود که بهترین فرصت برای آموختن است، رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اغدوا فی طلب العلم فانی سألت ربی ان یبارک لامتی فی بکورها بین الطلوعین، «پگاه در جستجوی دانش باشید، من از خدای خویش درخواست نموده ام که بین الطلوعین را (طلوع فجر و طلوع آفتاب) برای امت من مبارک قرار دهد.» این هنگام تقسیم ارزاق است بیدارها و هوشیارها را بهره بیشتر نصیب می‌شود. مشمول دعای رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم شود که اللهم بارک لامتی فی بکورها. [۳۶۳] «خدا صبح گاهان را برای امت من مبارک قرار داده است».
۹- دانش آموز در یادگیری، مجد و پر تلاش باشد. نشاط و شادابی خود را حفظ کند و فرصت‌ها را غنیمت شمارد به خصوص دوران جوانی را بسیار مغتنم شمارد.
۱۰- به طور مرتب و بدون غیبت از ابتدای درس تا انتهای آن حضور یابد.
۱۱- دانش آموز خود را مطیع استاد بداند. در برابر استاد خویش فروتن باشد.
۱۲- بزرگی و عظمت استاد را پاس نهاده و خود را نیازمند دانش وی بداند.
۱۳- در برابر احسان استاد که مهمترین نعمت الهی یعنی دانش را به وی ارزانی می کند قدر دان بوده و خود را هماره بدهکار استاد بداند.
۱۴- معلم را مربی خویش ببیند. زیرا معلم واسطه بزرگترین فیض الهی یعنی علم و دانش می‌باشد.
[صفحه ۱۴۶]
۱۵- خود را همانند بیمار نیازمند به طبیب، نیازمند معلم ببیند تا آموزه‌های معلم را اهتمام ورزد.
۱۶- همراه با دیده احترام و بزرگی معلم را ببیند و عیوب معلم را پنهان دارد. از عیوب وی جستجو ننماید. فضایل و نیکی‌های معلم را بازگو نماید.
۱۷- در برابر معلم متواضع و فروتن باشد که این کوچکی همراه با بزرگی است و رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: تواضعوا لمن تعلمون منه. [۳۶۴].
۱۸- دیدگاه‌های معلم را بی‌دلیل مردود نداند. وی را داناتر به حقایق بداند.
۱۹- اگر سخن استاد را خطا می‌داند، با کمال ادب سخن وی را نقد کند.
۲۰- در سخن گفتن با معلم کمال ادب را رعایت کند. بلند صحبت نکند و از دور وی را صدا نزند. با القاب زیبا مانند «استاد» مورد خطاب قرار دهد و همواره با القاب مناسب استاد را یاد کند.
۲۱- اگر استاد بر وی آشفته و عصبانی شده باشد برای وی استغفار کند و در برابر معلم جبهه گیری ننماید و بر تحمل رنج و تعب ثابت قدم و پایداری پیشه نماید.
۲۲- پیش از استاد در کلاس درس حاضر شود و منتظر استاد بماند.
۲۳- با نشاط و شادابی وارد کلاس شود؛ با کسالت و تنبلی و یا هنگام گرسنگی و یا تشنگی و بیماری وارد نشود.
۲۴- مرتب در کلاس شرکت کند. غفلت و غیبت در کلاس نداشته باشد.
۲۵- در هنگام خستگی معلم انتظار پاسخ گویی نداشته باشد.
۲۶- در برابر معلم مؤدب و متواضع بنشیند.
۲۷- در حضور معلم بر دیوار و یا پشتی تکیه نکند.
۲۸- هنگام تدریس تمام حواس خویش را متوجه درس و سخن معلم
[صفحه ۱۴۷]
کند و از اضطراب و تشویش خاطر بپرهیزد تا استاد نیاز به تکرار درس نداشته باشد.
۲۹- با لباس‌ها و اعضای بدن خویش هنگام درس بازی نکند؛ خمیازه نکشد و «باد گلو» (آرغ) نزند و از هر حرکتی که بی‌ادبی به حساب می‌آید، پرهیز نماید.
۳۰- در حضور استاد بلند نخندد و صدای خویش را بلند نکند. با همراهان و هم نشینان شوخی نکند. سخن استاد را نشکند.
۳۱- هنگام تدریس معلم، با کسی سخن نگوید.
۳۲- هنگام سؤال از استاد با ادب و الفاظ مناسب سخن گوید.
۳۳- سؤال بی‌مورد مطرح نسازد.
۳۴- اگر معلم درس را اشتباه مطرح می‌کند، با ادب و به نحو کنایه اگر ممکن است وی را متوجه سازد و بر اشتباه وی اصرار نکند. اگر معلم سخن وی را نمی‌پذیرد به فرصت دیگر موکول نماید.
۳۵- هنگامی که از معلم سؤال می‌شود مبادرت به جواب سؤال در حضور معلم نکند.
۳۶- مطلبی را که نمی‌داند با خوشرویی و ادب با معلم در میان گذارد.
۳۷- اگر چیزی از دست استاد و معلم می‌گیرد، با دست راست بگیرد و نیز اگر چیزی به دست معلم می‌دهد با دست راست به وی بدهد.
۳۸- به احترام استاد از جا بلند شود و تا استاد ننشسته، ننشیند.
۳۹- اگر شب هنگام با استاد راه می‌رود پیش پای وی حرکت کند. اگر روز است پشت سر وی برود.
۴۰- با طهارت و پاکی به آموختن بپردازد که علم و دانش نور است و با نورانیت و پاکی سازگار است.
[صفحه ۱۴۸]
این نکته مهم نیز همواره باید در نظر باشد که تعلیم و تعلم و تلاش برای یادگیری زمینه فراهم نمودن برای یادگیری است. حقیقت دانش و علم نورانیت الهی است که باید از منبع نور یعنی خدای سبحان بر کسی ارزانی شود. از زبان صادق آل محمد علیه‌السلام این گونه رسیده: لیس العلم بالتعلم انما هو نور یقع فی قلب من یرید الله تبارک و تعالی ان یهدیه. [۳۶۵].
اگر نیت پاک شد، اگر رفتار همگون با علم شد، اگر انسان با نیت پاک برای خدای سبحان دانش آموخت؛ آنگاه این نورانیت نصیب وی می‌شود.
موارد یاد شده برخی از محورهای مهم و نیز آداب آموزش و آموختن است که از آموزه‌های عرشی عترت و امام صادق علیه‌السلام می‌توان دسترسی حاصل نمود. البته معیارها تنها به این مقدار نمی‌باشند، گرچه رعایت همین مقدار از محورها در آداب نقش مهمی در حوزه آموزش و آموختن و باروری تعلیم و تعلم به عهده دارد.
[صفحه ۱۵۰]
برگرفته از کتاب امام صادق علیه السلام الگوی زندگی نوشته آقای حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *