احادیث و سخنان, سیره عملی و رفتاری

درسنامه – سیره و احادیث امام صادق (ع) – خوش رفتاری با اهل باطل

و علیکم بمجاملۀ اهل الباطل، تحملوا الضیم منهم [ ۳۴ ]؛ با اهل باطل با خوش رفتاری و مدارا رفتار نمائید و ظلم و آزار آنها را »
گر چه از باب مفاعله است. و در اصل برای کارهایی استعمال میشود [صفحه ۳۲ ] که دو طرفی باشد؛ اما « مجامله » .« تحمل کنید
این باب کاربردهای دیگری نیز دارد. از جمله آن که باب مفاعله گاه به معنای تفعیل نیز میآید. در این جا مجامله به معنای تجمیل
است، و تجمیل یعنی زیبا برخورد کردن. از طرفینی بودن مجامله دریافت میشود که اگر انسان با دشمن به نیکی رفتار کند، دشمن
نیز سرانجام دلش نرم میشود و برخورد خود را با وی تطبیق میدهد. البته شاید در ابتدای کار، اخلاق خوب یک طرفه و فقط از
جانب مؤمن باشد، اما در نهایت با تحت تأثیر قرار گرفتن دشمن، دو طرفه میشود. حضرت امام صادق علیه السلام این درخواست
بیان فرمودهاند؛ یعنی مؤمنان باید ملتزم باشند که با اهل باطل برخورد انسانی و خوبی داشته باشند. آری « علیکم » خود را با عبارت
هدف اصلی ارسال انبیا و انزال کتب، چیزی غیر از هدایت گمراهان نیست و این مهم با اخلاق زیبا، بسیار بهتر عملی میگردد.
ناگفته نماند که ممکن است عدهای این فرمایش فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را حمل بر جواز تعطیل امر به معروف
فرق بسیار است؛ مجامله که معنای آن گفته شد، بسیار مورد « مداهنه » و « مجامله » کنند. اما بین « مداهنه » و نهی از منکر یا به عبارتی
مؤمنان را به پایبندی بر این دستور فراخوانده است آن هم مجامله با انسانهای گمراه و « علیکم » تأکید قرار گرفته است و اما با لفظ
اهل باطل، مؤمنان و برادران دینی که جای خود دارند. وقتی امام صادق علیه السلام ما را به مجامله با اهل باطل سفارش میکند، با
مؤمنان و حتی مردم عادی به طریق اولی باید چنین رفتار کنیم و باید بیشتر از اهل باطل با آنها جانب مجامله – بلکه مؤاخات و
خدمت و احسان – را نگاه داریم. آنچه در فرمایش امام اهمیت بیشتری دارد، این است که سفارش آن حضرت دربارهی انسانهای
بد و ملحد و مشرک و کافر است، که مذهب باطل دارند و چیزی به نام اخلاق پسندیده و مجامله نمیشناسند تا به آن پایبند باشند.
آنها در مقابل این اخلاق نیک برخورد درستی نخواهند داشت، و مسلما در ابتدای کار مهربانی و اخلاق نیکو یک طرفه [صفحه
و» نمیباشد، بلکه از باب «؟ هل جزآء الاحسان الا الاحسان [ ۳۵ ]؛ آیا پاداش نیکی جز نیکی است » ۳۳ ] است. این دیگر از باب
میباشد. کافر بدی میکند، اما مؤمن جواب نیکو میدهد. این زیبائی، « یدرءون بالحسنۀ السیئۀ [ ۳۶ ]؛ و بدی را با نیکی میزدایند
از دهن و به معنای نرمش به خرج دادن است. آن گاه که در بدن انسان، زخمی پدید « مداهنه » ناشی از ذات زیبای اسلام است. ولی
مداهنۀ أهل » . آید آن را روغن مالی میکنند. همچنین به کسی که لباس حق را بر تن باطل کند میگویند: تدهین و مداهنه کرد
خدای متعال به » : یعنی کارهای اهل باطل را توجیه کردن، که کار بسیار مذموم و منفوری است. در روایت آمده است « الباطل
حضرت شعیب علیه السلام وحی کرد: صد هزار نفر از امت تو را نابود میکنم که چهل هزار نفر از آنها از اشرارند. عرض کرد:
پروردگارا، چهل هزار نفر گناه کارند، چرا شصت هزار نفر دیگر بمیرند؟ خدای متعال فرمود: زیرا آنان عمل گناهکاران را توجیه
۳۷ ]. این شصت هزار نفر گناهکار نبودند، اما در مقابل گناه آن چهل هزار نفر ساکت ماندند و کارهایشان را توجیه ] .« میکنند
میکردند. مثلا میگفتند فلانی که گناه میکند جوان است، گرفتار است، مریض است و از این قبیل توجیهات… در قرآن کریم نیز
صفحه ۲۰ از ۱۰۴
ودوا لو تدهن فیدهنون [ ۳۸ ]؛ [ای رسول خدا، گناهکاران] دوست دارند در مقابل گناه آنها نرمش به » : به تدهین اشاره شده است
فبما رحمۀ من الله لنت لهم » : اما آن جا که قادر متعال خطاب به رسول خود میفرماید .« خرج دهی تا آنها نیز نرمش به خرج دهند
در « لهم » نیست، بلکه مجامله است و مراد از « تدهین » دیگر « لنت » ؛« ۳۹ ]؛ پس به برکت رحمت الهی با آنان نرمخو و پر مهر شدی ]
این جا مؤمنان نیست، [صفحه ۳۴ ] بلکه منافقان و کافران است. خدای متعال خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم
میفرماید: به سبب رحمت خداست که شما با اینها به نرمی رفتار میکنید. اینها بد بودند و بدی میکردند، اما شما با آنها رفتار
نیکو داشتید؛ آنها نیت بد داشتند، اما شما نیت نیکو داشتید؛ آنها به شما نفرین میکردند، اما شما برایشان دعا میکردید. آری،
نهایت مجامله و نیکی در حق گمراهان آن جا متبلور میشود که رسول خدا در حق قومی که او را سنگ میزنند و به او اهانت
.« اللهم اهد قومی فانهم لا یعلمون [ ۴۰ ]؛ خدایا قوم مرا هدایت کن چرا که آنها نادانند » : میکنند، طلب هدایت میکند و میفرماید
[ رفع ما لا یعلمون [ ۴۱ » در گفتار حضرت از باب « لا یعلمون » به این معنا نیست که معذورند؛ به عبارت دیگر این « لا یعلمون »
و از باب وزر است. یعنی خدایا، قوم مرا نجات ده تا در بدی نمانند. بسیاری هم، با همین برخورد « موزور » نیست؛ بلکه به معنای »
رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اصلاح شدند و ایمان آوردند. اهل باطل نباید تا آخر عمر در باطل بمانند. باید هدایت شوند
و بهترین راه برای هدایت آنان برخورد خوب مؤمنان و اهل اصلاح با آنان است. آن هم نه یک بار و دو بار، بلکه دهها بار.
برگرقته از کتاب درسنامه امام صادق علیه السلام نوشته:آیت الله العظمی سید صادق حسینی شیرازی (دام ظله )

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *