احادیث و سخنان

سفارشات مهم پیرامون حج از امام جعفر صادق (ع)

کج راهه

هوا خیلی گرم بود، همه عرق می ریختند و فشار جمعیت به قدری زیاد بود، که حرارت و گرمای ناراحت کننده را دو چندان می کرد! جمعیت انبوه و در هم فشرده، دور خانه ی خدا طواف می کردند و لبیک گویان، ایمان و اخلاص و راز و نیاز درونی خویش را به نمایش می گذاشتند. جمعیت انبوه با وجود رنگ های متفاوت پوست، سفید، سیاه، زرد و سرخ، در یک مسیر، دور یک خانه به نیایش با خدای یگانه می پرداختند و زمزمه ها و نغمه های توحیدی آنان، فضای لب ریز از معنویت و دلدادگی شکوه مندی را به وجود آورده بود. جاذبه ی آن فضای معنوی به قدری قوی بود که هرکسی را مجذوب می ساخت و به شیفتگی و دلدادگی می کشانید. افرادی که طواف خانه ی کعبه را به پایان رسانیده بودند، پس از نماز طواف، هر کدام در نقطه ای با اقامه نماز مستحبی به دعا و مناجات و راز و نیاز با پروردگار خویش می پرداختند و در حالی که، اشک شوق در چشم و زمزمه های عاشقانه برلب داشتند، اوج روح اطاعت و بندگی خویش را در جوار خانه ی خدا و در محضر مقام قرب پروردگار عالم به نمایش می گذاشتند. نماز و عبادت غیر از شکل ظاهری، از لحاظ معنا و محتوا هم، با هم تفاوت زیادی دارد، افرادی که از لحاظ دانایی و معرفت و بصیرت، دارای استعداد و قابلیت بیشتری هستند، نماز و عبادت آنان هم عمق و ارزش و سازندگی بهتری پیدا می کند و خود هم از عبادت خویش، لذّت افزون تری دریافت می دارند. صحنه ی اعمال حج و عبادت و دعا در جوار خانه ی خدا، از لحاظ انبوه و ازدحام افراد متفاوت، صحنه ی عجیب و تکان دهنده ای است، افراد در میان امواج جمعیت، هم چون خَسی در امواج دریا غرق و نا پدید می شوند. مسکین نخعی از کوفه به مکّه آمده بود و در اعمال مناسک حجّ خود، حال و هوای خوشی داشت، هم خود از حال و هوای معنوی خویش لذّت می برد و هم دیگران را تحت تأثیر قرار داده بود، زیرا گاهی چنان غرق عبادت و حالات عرفانی می شد و بی توجّه به همه جا و همه کس، مشغول راز و نیاز و مناجات با خدا بود و شاید هم بعضی آرزو می کردند که به حال و مقام او دست یابند. مسکین، اعمال حج و عبادت خویش را با کمال دقت و مراقبت و خوش حالی به پایان رسانید و هنگامی که تصمیم گرفت به شهر و وطن خویش برگردد، زیارت وداع انجام داد و مکّه را به قصد کوفه ترک گفت. منظره ی خروج گروه گروه حاجیان از مکّه که بر مرکب های گوناگون سوارند، منظره ی بسیار زیبا و تماشایی است، چه این که آنان از طرفی با انجام اعمال حجّ و لذّت زیارت خانه ی خدا، تکلیف بزرگی را به سامان رسانده اند و از طرف دیگر، به شوق دیدار وطن و قوم و خویشان، با خوش حالی و نشاطی که در چهره دارند، با ذوق و شتاب حرکت می کنند. حاجیان در حالی که مکّه را به سوی وطن ترک می گویند، امّا عموماً این سفارش مهم را فراموش نمی کنند، که امام صادق علیه السلام فرموده است: هر یک از شما هرگاه حجّ خود را انجام دادید، به زیارت و ملاقات ما بیایید، زیرا این عمل موجب تکمیل و کمال حجّ شما می شود. مسکین نخعی یکی از افرادی بود که این سفارش را مدّ نظر داشت و می خواست بدان عمل کند و هم چنین می خواست درباره ی شیوه ی رفتار خود هم که گاهی مورد انتقاد دیگران قرار می گرفت، از امام علیه السلام سؤال کند، به مدینه رفت و به حضور امام صادق علیه السلام رسید. مسکین، در عبادات به افراط و تند روی مبتلا شده بود و یک سونگر بود، به طوری که بیشتر اوقات خود را در مسجد به سر می برد! معاشرت با زن خود را رها کرده بود، غذای خوب نمی خورد، از عطر و بوی خوش استفاده نمی کرد و رسیدگی به نظافت را برخود تحریم کرده بود، و ترک نعمت های حلال دنیا را برگزیده بود و جدای از اعتراض دیگران، خود هم احساس می کرد، شیوه ی رفتاری زندگی او، شیوه ی درستی نیست و اسلام آن را نمی پسندند. او می گوید: پس از مراسم حجّ به مدینه وارد شدم، به مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم و پس از زیارت رسول خدا صلی الله علیه و آله ، در حالی که حضرت امام صادق مشغول نماز بود، من هم در کنار او به نماز ایستادم، وقتی نماز امام علیه السلام به پایان رسید، عرض کردم: ای مولای من! فدایت شوم، من چند سؤال دارم، تقاضا می کنم سؤال های مرا جواب بدهید. امام صادق علیه السلام با توجّه به مصالحی فرمود: برو سؤال خود را بنویس و بفرست تا جواب دهم. مسکین نوشت: ای آقای من! قربانت گردم، کسی به مقام خوف خدا رسیده است، تا جایی که معاشرت با زن و زندگی را رها کرده، غذای خوب نمی خورد، از بوی خوش استفاده نمی کند و از زیادی عبادت در مسجد، توانایی سر بلند کردن ندارد، درباره ی پوشیدن لباس مناسب هم، گرفتار شکّ و تردید شده، تکلیف او چیست؟ امام صادق علیه السلام در جواب نوشت؛ مباشرت با زن را ترک کرده ای! مگر نمی دانی رسول خدا صلی الله علیه و آله با همسران خود مباشرت می کرد؟ غذای خوب نمی خوری! باید بدانی که رسول خدا صلی الله علیه و آله گوشت و عسل و غذای خوب می خورد، و نوشته ای: کسی چنان گرفتار خوف خدا شده که نمی تواند سرخود را بلند کند، باید این ایه ی قرآن (که ویژگی های مؤمنان و پرهیزگاران واقعی را بیان می کند) زیاد بخوانی: آنهایی که (در برابر مشکلات و راه اطاعت و ترکت گناه) استقامت و صبر می ورزند و راستگو و درست کردارند و در برابر خدا خضوع و اطاعت دارند و در راه خدا به نیازمندان انفاق و کمک می کنند و در سحرگاهان استغفار (و تقاضای بخشش گناه از خدا دارند) سعادت مند می باشند. امام صادق علیه السلام با نوشتن جواب نامه ی مسکین چهار آموزش لازم دین داری و عبادت را بیان نمود:

۱٫ افراط در عبادت فردی

۲٫ خود داری از بهره مندی از نعمت های حلال دنیا

۳٫ نا دیده گرفتن تأمین غریزه های طبیعی

۴٫ خودنگری و فراموش کردن وظایف انسانی و کمک مالی به دیگران.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *