پدر و مادر (شجره نامه)

مادر امام صادق

اما از جانب مادر، امام صادق علیه‌السلام فرزند زنی پاک دامن، مؤمن و علاقه مند به عترت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم است. نام مادرش «فاطمه» ملقب به «ام فروه» دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر است. مادر ام فروه نیز اسماء دختر عبدالرحمن بن ابی بکر است. [۱۵] این خانم از دو جانب به ابوبکر متصل می‌گردد. از امام صادق علیه‌السلام نیز روایت است: ولدنی ابوبکر مرتین. [۱۶] «ابوبکر دوبار مرا متولد ساخت».
شواهد تاریخی نشان می‌دهد که این خانم گرچه از تبار ابوبکر است، لیکن هم قاسم بن محمد و هم مادرش اسماء دختر عبدالرحمن و هم جدش محمد بن ابی بکر و هم جده‌اش اسماء بنت عمیس، از علاقه مندان، بلکه از یاران اهل بیت (علیهم السلام) به شمار می‌آیند.
ام فروه سر آمد زنان زمان بود، محل رفت و آمد زنان مدینه در امور دینی بود. وی زنی با شرافت و با جاه و جلال بود. به همین خاطر امام صادق علیه‌السلام را «ابن المکرمه» یعنی فرزند زنی با جاه و جلال می‌نامیدند. [۱۷].
[صفحه ۲۴]
ام فروه از فرزندان اسماء بنت عمیس و ابوبکر می‌باشد. شخص وی فردی است وارسته با اندیشه شفاف و زلال. وی فردی شیعی است و بر این باور حق است که بعد از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم امیر المؤمنین علی علیه‌السلام و فرزندانش جانشینان به حق حضرت می‌باشند. وی در عقیده خویش آن گونه استوار است که طوفان حوادث و فتنه‌های فرهنگی نتوانسته است وی را از باور حق خویش، جدا کند.
در رفتار نیز، فردی استوار و مقاوم و شایسته است. فردی پاک دامن که در دامن پاکش فرزندی همانند امام صادق علیه‌السلام که افتخار جهان اسلام است، پرورش می‌یابد. دامن پر برکتی که فرزند برومندش صادق آل محمد علیه‌السلام به آن مادر افتخار می‌کند، و ایمان و شایستگی و پاکی‌های مادرش را می‌ستاید. امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: کانت امی ممن آمنت و اتقت و احسنت و الله یحب المحسنین [۱۸] «مادرم از زمره افرادی است که ایمان آورده و تقوا پیشه ساخته و فردی نیکوکار که محبوب خدای سبحان است، می‌باشد.» امام صادق علیه‌السلام مادرش را از افرادی می‌شمارد که آیه مبارکه آنان را می‌ستاید، یعنی نیکوکاران. افتخار بزرگ دیگر این خانم این است که مادر هفت امام دیگر بعد از امام صادق علیه‌السلام می‌باشد.
قاسم بن محمد
اما پدر ام فروه یعنی قاسم بن محمد فردی است که کلینی (ره) درباره وی می‌نگارد از افراد مورد اعتماد زین العابدین علیه‌السلام بودند، قال ابوعبدالله علیه‌السلام کان سعید بن مسیب و القاسم بن محمد بن ابی بکر و ابوخالد الکابلی من ثقات
[صفحه ۲۵]
علی بن الحسین علیه‌السلام [۱۹] به فرموده امام صادق علیه‌السلام این سه نفر یعنی قاسم بن محمد و سعید بن مسیب و ابو خالد، مورد اعتماد حضرت بوده اند. وی فردی فقیه و پارسا و مورد اعتماد و جلیل القدر و مورد ستایش می‌باشد. در سن ۷۷ سالگی در سال ۱۰۸ رحلت نموده است. [۲۰].
روایت دیگر از امام رضا علیه‌السلام گواهی می‌دهد که وی امامی و شیعه بوده است. ذکر عند الرضا علیه‌السلام القاسم ابن محمد خال ابیه و سعید بن المسیب فقال علیه‌السلام کانا علی هذا الامر.» [۲۱] در نزد امام رضا علیه‌السلام سخن از قاسم بن محمد پیش آمد، حضرت فرمودند وی شیعه بوده است.» این روایت گرچه به لحاظ سند به عنوان مدرک فقهی تأیید نمی شود؛ لیکن در موضوعات غیر فقهی با شواهد دیگر مضمون آن که قاسم بن محمد شیعه بوده است، تأیید می‌گردد. در هر صورت وی یکی از افراد با فضیلت و برترین‌های شهر مدینه به شمار می‌آمده است. [۲۲].
محمد بن ابی بکر
جد این بانو (ام فروه)، «محمد» می‌باشد. محمد پدرش ابوبکر و مادرش اسماء بنت عمیس است. اسماء بنت عمیس بعد از ابوبکر و بعد از شهادت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به عقد امیر المؤمنین علیه‌السلام در آمد.
محمد گرچه فرزند ابوبکر است، لیکن تربیت یافته علی علیه‌السلام می‌باشد. وی آن گونه ملازم و همراه علی بود که حتی مردم پدری غیر از علی برای وی
[صفحه ۲۶]
نمی شناختند. این گونه سخن از امیرالمؤمنین در این رابطه رسیده است: محمد فرزند من از صلب ابوبکر است، محمد ابنی من صلب ابی بکر. [۲۳] هنگامی که خبر شهادت محمد به علی علیه‌السلام رسید سخت اندوهگین شد؛ هنگامی که سبب اندوه را جویا شدند فرمود: وی دست پرورده‌ی من و برادری برای رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بود، من خویش را پدر وی می‌دانم، کان لی ربیبا و کان لنبی اخا و کنت له والدا. [۲۴].
محمد که از یاران زیرک و سترگ علی علیه‌السلام بود، هنگامی که امیر المؤمنین وی را به استانداری مصر منصوب نمود، عهدنامه‌ای را برای وی نوشت. در این عهد نامه نگاشت حتی لحظه‌ها و نگاه‌های چشمت را در میان مردم مساوی تقسیم کن، تا اشراف و بزرگان در مورد تو طمع نکنند، و آس بینهم فی اللحظه و النظره. [۲۵] این نامه بعد از شهادت محمد، به دست معاویه افتاد. [۲۶].
هنگامی که نیروهای معاویه به فرماندهی «معاویه بن حدیج» به محمد دسترسی پیدا کردند، وی را تشنه کام و دست بسته در داخل شکم الاغ مرده قرار داده و آتش زدند. [۲۷] محمد را افتخار همین بس که امیر مؤمنان از وی به عنوان «شهید» یاد می‌کند، محمد بن ابی بکر رحمه الله قد استشهد فعند الله نحسبه ولدا ناصحا و عاملا کادحا و سیفا قاطعا و رکنا دافعا، [۲۸] «محمد که
[صفحه ۲۷]
خدایش رحمت کند شهید شد. وی فرزندی خیر خواه و کارگزاری پر تلاش و تیغی برنده و رکنی استوار بود».
از امام باقر علیه‌السلام در مورد «محمد» این گونه وارد شده است، محمد ابن ابی بکر بایع علیا علی البرائه من ابیه، [۲۹] «محمد بر اساس بی‌زاری از پدرش ابوبکر، با علی علیه‌السلام بیعت کرد».
امام صادق علیه‌السلام در مورد جدش محمد بن ابی بکر می‌فرماید: خدا او را رحمت کند، نجابت و اصالت وی از جانب مادرش می‌باشد، کان إنجابه من قبل امه اسماء بنت عمیس رحمه الله علیها لا من قبل ابیه. [۳۰].
بنابراین مادر امام صادق علیه‌السلام از جانب پدر به محمد بن ابی بکر، و از جانب مادر به فرزند دیگر ابوبکر یعنی عبدالرحمن بن ابی بکر متصل می‌گردد. [۳۱].
اسماء بنت عمیس‌
نسل این خانم (ام فروه) به اسماء بنت عمیس پیوند می‌خورد. اسماء بنت عمیس خواهر «میمونه» همسر رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشد. وی نخست همسر جعفر بن ابی طالب بود (برخی می‌نگارند وی نخست همسر حمزه بن عبدالمطلب بوده است). در مکه پیش از این که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم به دار ارقم وارد شود، مسلمان شد، و به همراه همسرش به حبشه مهاجرت کرد. وی از مسلمانانی است که دو نوبت هجرت نموده است. از همسرش جعفر، فرزندانی مانند محمد، عبدالله و عون به دامن می‌آورد. بعد از شهادت جعفر در جنگ
[صفحه ۲۸]
موته، به عقد ابوبکر درآمد که محمد بن ابی بکر را به دامن آورد. آنگاه بعد از رحلت ابوبکر با علی بن ابی طالب علیه‌السلام ازدواج می‌کند که از علی دو پسر به نام‌های یحیی و عون به دنیا می‌آورد. [۳۲].
این خانم آن مقدار در نزد اهل بیت جلالت داشت که محرم اسرار خانه آنان بود. در شب زفاف فاطمه زهرا (سلام الله علیها) این خانم همراه فاطمه (سلام الله علیها) بود. در هنگام غسل دادن فاطمه (سلام الله علیها) نیز همین خانم حضور داشت و علی علیه‌السلام را در تجهیز فاطمه (سلام الله علیها) همراهی می‌نمود. [۳۳] این تبار پاک و شفاف امام صادق علیه‌السلام از جانب پدر و مادر می‌باشد.
برگرفته از کتاب امام صادق علیه السلام الگوی زندگی نوشته آقای حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *