احادیث و سخنان, نقش تربیتی و ارشادی

مناظره امام صادق (ع) با ابوبکر شاکر دیصانی

ابوشاکر یکی از ملاحدهی عرب بود روزی حضور امام علیه السلام رسید و پس از آنکه نشست گفت یا جعفر بن محمد علیه السلام
مرا به معبودم رهنمائی [صفحه ۱۸۴ ] کن امام فرمود نامت چیست دیصانی جوابی نداد و رفت دوستانش به او گفتند چرا نام خود را
نگفتی دیصانی گفت اگر میگفتم ابو عبدالله از من میپرسید بندهی که هستی به او گفتند نه اینطور نیست برگرد و هر چه از تو
پرسید جواب بده دیصانی برگشت و گفت: یا جعفر بن محمد معبودم را به من نشان بده و از نامم نپرس امام علیه السلام به او گفت
این را میبینی که در دست من است این قلعهای است مستحکم و محفوظ وزیر این پوست ضخیم پوست رقیقی هست و در داخل
آن مقداری طلای مایع است که در مقداری نقره مایع قرار داده شده و هیچ یک از این دو مایع داخل هم نمیشوند و به حال خود
هستند نه چیزی از آن خارج میشود و نه چیزی بر آن داخل میگردد تا فاسدش بکند و معلوم نیست جنس آن نر است یا ماده ولی
از آن حیوان زیبای خوش خط و خالی مثل طاوس خارج میگردد آیا این حال خود به خود شده و مدبر و صانعی ندارد دیصانی
قدری تأمل کرد و بعد متنبه شد و اسلام آورد روزی دیصانی از هشام بن الحکم صحابی امام و متکلم مشهور پرسید معنای این آیه
(هو الذی فی الارض له و فی السماء اله) یعنی او در زمین خدای به خصوص و در آسمانها خدائی بخصوص است چیست؟ هشام
نتوانست جوابی دهد و به نزد امام علیه السلام رفت و پرسید امام به او فرمود این حرف حرف یک نفر زندیق است اگر او را دیدی
به او بگو نام تو در کوفه چیست خواهد گفت فلان سپس از او بپرس نام تو در بصره چیست خواهد گفت فلان آن وقت بگو خدای
ما را در آسمانها به فلان نام و در زمین به فلان نام و در دریاها به فلان نام و در خشکی به فلان نام و در همه جا به نامی میخوانند
هشام میگوید دیصانی را دیدم و جواب او را دادم به من گفت این جواب از حجاز [صفحه ۱۸۵ ] است و مال تو نیست روزی
دیصانی از هشام پرسید آیا پروردگاری داری هشام گفت آری به او گفت آیا قادر است هشام گفت آری قادر است دیصانی
گفت: آیا میتواند دنیا را در یک تخم مرغ بگنجاند که نه تخم مرغ بزرگ شود و نه دنیا کوچک هشام میگوید از او مهلت
صفحه ۷۵ از ۱۰۲
خواستم و او یک سال به من مهلت داد و سپس هشام به طرف امام علیه السلام به مدینه رفت و اجازه خواست و وارد شد و عرض
کرد یابن رسولالله دیصانی این مسئله را از من پرسیده و من برای جواب دادن به او مهلت خواستم جوابش را به من بفرمائید امام
علیه السلام پرسید حواسهایت چند تا است عرض کرد پنج تا فرمود کدام یک از آنها به نظر تو کوچکتر است عرض کرد دید
چشمان من فرمود چقدر است عرض کردم از یک عدسی کوچکتر فرمود به اطراف خود نگاه کن و بگو چه میبینی عرض کردم
آسمان و زمین و کوه و درخت و خانه و باغ و قصور و صحرا همه را میبینم امام فرمود آن کسی که قدرت دارد آنچه را که تو
میبینی در یک عدسی جا دهد قدرت آن را هم دارد که دنیا را در یک تخم مرغ جا دهد که نه دنیا کوچک شود و نه تخم مرغ
بزرگ و علامهی مظفری در کتاب خود به نام امام صادق علیه السلام در اطراف جواب امام توضیحاتی داده و مینویسد این جواب
جواب نقضی بود که امام به هشام بن الحکم در جواب دیصانی فرموده است و جواب علمی آن که علی علیه السلام هم به آن اشاره
فرموده این است که قدرت خدای متعال بر امر محال تعلق نمیگیرد و متعلق قدرت حق نمیشود از محالات باشد (زیرا محالات هم
از راه مشیت و ارادهی حق بوده و اگر قدرت بر محال را جایز بدانیم قائل به نقض مشیت حق شدهایم – مترجم) چنان که خدا قادر
بر ایجاد شریک [صفحه ۱۸۶ ] برای خود نیست و هم چنین قادر بر جمع بین ضدین و نقیضین نیست (درک این معنی به طور صحیح
محتاج به دانستن مقدماتی از فلسفه و حکمت الهی و طبیعی است) و البته این عدم تعلق قدرت بر محال موجب نقص در قدرت
نیست زیرا متعلق قدرت باید ممکن باشد و بین نقص در قدرت و نقص در مقدور فرق زیادی است (یعنی محال قابلیت امکانی
ندارد والا خداوند قادر است) و شاید اگر به دیصانی این جواب علمی داده میشد یا نمیفهمید یا مجادله میکرد یا برای وی قابل
تعقل نبود (زیرا معلومات این قبیل اشخاص در آن تاریخ از حدود متعارف خارج نبود نهایت مردمانی با هوش و شکاک بودهاند و
از سؤال آنها و جوابهای امام علیه السلام هم میشود فهمید که معلومات این قبیل ملحدین خاصه معقولات آنها زیاد نبوده است مثلا
اشکال حشر و نشر را هم عدهای از این قبیل مردم در زمان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نمودند و جواب شنیدند – مترجم)
روایت شده است که عین این سؤال را از امام علی بن ابیطالب علیه السلام هم نمودند و امام فرمود نسبت عجز به خدا نمیتوان داد و
آنچه را از من پرسیدی شدنی نیست
برگرفته از کتاب الإمام جعفر الصادق علیه السلام نوشته: احمد مغنیه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *