احادیث و سخنان

وصیت امام صادق در خصلت های نیکو

عن فضیل بن عثمان قال، قلت لابی عبدالله (ع): اوصنی، قال (ع): اوصیک بتقوی الله، و صدق الحدیث، و اداء الامانه، و حسن الصحابه لمن صحبک، و اذا کان قبل طلوع الشمس و قبل الغروب فعلیک بالدعاء، و اجتهد و لا تمتنع من شیء تطلبه من ربک، و لا تقول هذا ما لا اعطاه، وادع فان الله یفعل ما یشاء [۱۴۹].
فضیل بن عثمان میگوید که به امام صادق (ع) گفتم: مرا وصیتی بفرما. حضرت فرمود: سفارش میکنم تو را به تقوای الهی، و راستگویی در سخن، و ادای امانت، و خوش رفتاری با همنشین. در هنگامی
[صفحه ۱۴۷]
که آفتاب طلوع ننموده و قبل از غروب آفتاب به دعا بپرداز؛ کوشش کن و امتناع مکن از این که حاجتت را از خدا بخواهی، و نگو خداوند این را نمیدهد؛ دعا کن که خداوند هر چه بخواهد، انجام میدهد.
در زمان حضور امامان معصوم علیهمالسلام رسم و عادت شیعیان و دوستان اهلبیت علیهمالسلام چنین بود که هرگاه شرفیاب حضور امام میشدند، تقاضای پند و نصیحت و راهنمایی و سفارش مینمودند و ائمه علیهمالسلام اجابت میکردند و از آن منبع پرفیض الهی، موالیان خود را سیراب و بهره مند مینمودند.
در این وصیت نیز امام صادق (ع) به فضیل بن عثمان که از موالیان میباشد، چنین تذکر میدهد و در قالب وصیت به چند نکتهی مهم اشاره مینماید: تقوا و پرهیزکاری؛ یعنی پاک بودن و با صداقت زیستن، راستگویی و دوری از دروغ و نیرنگ بودن، امانت داری و مورد اعتماد و وثوق جامعه بودن، خوش خلق و نیک رفتاری با مردم (مخصوصا با همنشینان)، اهل ذکر بودن و دعا نمودن و توجه به حضرت حق داشتن، مخصوصا قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب زیاد دعا کردن؛ که این خود از عبادات بزرگ است، و جدیت در این راه یعنی الحاح در دعا و تضرع و التماس، که این حالات را خداوند متعال دوست دارد و میخواهد بندهاش همیشه از او طلب کند و بخواهد و اصرار نماید، و همه چیز را در زندگی از او بخواهد.
[صفحه ۱۴۸]
درسهای این وصیت
۱٫ همواره تقوا داشته باشیم. تقوا اولین سفارش امام است. در قرآن مجید نیز در آیات زیادی سفارش به تقوا شده است. همچنین پیغمبر عالیقدر اسلام صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهمالسلام همیشه سفارش به تقوا مینمودند. امامان جمعه، باید هر هفته در خطبههای نماز جمعه به تقوا سفارش کنند، و این نشانهی اهمیت این مساله است که اگر در زندگی تقوا حاکم باشد، انسان رستگار خواهد بود.
مردی از حضرت امیرالمومنین (ع) سوال کرد، یا علی! تقوا چیست؟
حضرت فرمود: اطاعت از خدا و دوری از گناه و معصیت.

۲٫ هنگام سخن گفتن باید جانب حق را گرفت، و این معنی راستگویی است که از نشانههای بارز یک مومن متعهد است.
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله میفرماید: «من صدق نجا» [۱۵۰].؛ کسی که راستگو باشد، نجات پیدا میکند.
۳٫ امین بودن و امانت داری و شهرت داشتن به این صفت؛ یعنی مورد اطمینان و وثوق مردم بودن امری پسندیده است. این صفت یکی از صفات بارز و مشهور خاتم انبیا صلی الله علیه و آله بود که کافر و مسلمان اذعان داشتند؛ پیش از ظهور اسلام نیز به آن حضرت محمد امین میگفتند.
از حضرت صادق (ع) روایت شده که فرمود: میزان ارزش و
[صفحه ۱۴۹]
خوبی انسان، رکوع و سجدههای طولانی نیست؛ چرا که او به این اعمال عادت کرده است؛ به طوری که اگر ترک نماید، وحشت زده میشود؛ بلکه میزان و معیار، راستگویی و امانت داری او است [۱۵۱].
۴٫ با هر کس مصاحبت میکنیم و همنشین میگردیم، و به تعبیری دوست میشویم، خوش رفتار و با وفا و یک رنگ باشیم. به همین جهت باید در انتخاب دوست دقت کرد؛ از این رو در روایت داریم که حواریون به حضرت عیسی (ع) گفتند: با چه کسی همنشین شویم؟
حضرت فرمود: با کسی دوست شوید و رفت و آمد داشته باشید که شما را به یاد خدا و قیامت بیندازد، و بر علم و دانش شما بیفزاید، و کارهای او شما را به آخرت ترغیب نماید [۱۵۲].
۵٫ کوشش کنیم همیشه اهل دعا و تضرع در پیشگاه خداوند متعال باشیم؛ مخصوصا قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب. روایات در مورد دعا و فواید بیشمار آن زیاد است، ولی ما فقط به یک حدیث اکتفا میکنیم. از جانب خدای متعال به حضرت موسی (ع) خطاب رسید: «ای موسی! هر چه احتیاج داری حتی نمک سفرهات را هم از ما بخواه» . [۱۵۳].
از این کلام استفاده میشود که خداوند متعال دوست دارد بندگانش همیشه از او بخواهند که حاجاتشان را برآورده کند؛ گرچه حاجت کوچک و ناچیز باشد.
[صفحه ۱۵۰]
۶٫ هیچ گاه از طلب حاجت از خداوند متعال کوتاهی نکنیم، و نگوییم که خداوند آنچه دوست دارد و صلاح باشد، انجام میدهد. آری؛ صحیح است، ولی وظیفهی ما هم دعا کردن و طلب حوایج از او است.
حافظ، وظیفهی تو دعا کردن است و بس.
امیدواری در دعا
احمد بن محمد به حضور امام رضا (ع) آمد و گفت: چند سال است حاجتی دارم و آن را از خدا خواستهام و دعا میکنم، ولی دعایم مستجاب نشده است. در این مورد شک و تردیدی به دلم راه یافته است.
امام رضا (ع) فرمود: ای احمد مراقب باش که شیطان بر تو چیره نگردد تا تو را مایوس و ناامید کند. همانا امام باقر (ع) میفرمود: مومن، نیاز خود را از خدا میخواهد؛ خداوند اجابت آن را تاخیر میاندازد، برای این که ناله و گریه و زاری او را دوست میدارد.
سپس امام رضا (ع) فرمود: سوگند به خدا، تاخیر در برآوردن نیازهای دنیوی مومنان (که از درگاهش خواستهاند) برای آنها بهتر از تعجیل در برآوردن نیازهای آنها است. دنیا چه ارزشی دارد؟ امام باقر (ع) میفرمود: سزاوار است که دعای مومن در حال آسایش، مانند دعایش در حال سختی باشد و اگر دعایش به استجابت رسید، سست نشود (باز دعا کن). بنابراین، از دعا کردن خسته نشو، زیرا دعا در پیشگاه خدا دارای مقام بسیار ارجمندی است. بر تو باد که
[صفحه ۱۵۱]
صبر کنی و در کسب روزی حلال بکوشی و صلهی رحم را رعایت نمایی. مبادا با مردم اظهار دشمنی کنی، زیرا ما خاندانی هستیم که حتی نسبت به آنها که قطع رحم کنند، صلهی رحم میکنیم و به هر که به ما بدی کند، نیکی مینماییم، که سوگند به خدا از این روش، نتیجهی خوبی میبینیم.
همانا کسی که در این دنیا از نعمتهای الهی برخوردار است، اگر درخواستی از خدا کند و دعایش به استجابت برسد (بر اثر حرص) باز درخواست دیگری میکند، و نعمت خدا در نظرش کم ارزش میگردد، و از چیزی سیر نشود، و در صورت فراوانی نعمت، مسلمان در این راه به سبب حقوقی که بر او واجب است، به خطر بیفتد و در فتنه و آزمایش قرار گیرد.
بگو بدانم که اگر من چیزی به تو بگویم، به صحت آن اطمینان داری؟
احمد عرض کرد: اگر به تو اطمینان نداشته باشم، به چه کسی اطمینان دارم؟ تو حجت خدا هستی؛ حتما سخن تو درست است.
امام رضا (ع) فرمود: اگر به سخن من اطمینان داری، باید به گفتار خدا بیش تر اطمینان داشته باشی؛ چرا که خداوند به وعدهی خود وفا میکند. مگر خدا نمیفرماید:
(و اذا سالک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان) [۱۵۴].
هنگامی که بندگان من از تو دربارهی من سئوال کنند
[صفحه ۱۵۲]
(بگو) من نزدیکم؛ دعای دعا کننده را به هنگامی که مرا میخواند، پاسخ میگویم.
و نیز میفرماید:
(لا تقنطوا من رحمه الله) [۱۵۵].
از رحمت خدا نومید نشوید.
و نیز میفرماید:
(والله یعدکم مغفره منه و فضلا) [۱۵۶].
و خداوند به شما وعدهی آمرزش و فزونی میدهد. بنابراین، اعتمادت به خدا بیش تر از دیگران باشد، و در خانهی دل خود را به راه یافتن چیزی، جز خوبی نگشایید، که در این صورت شما آمرزیدهاید [۱۵۷].
ختامه مسک
در بنی اسراییل مردی بود که سه سال شب و روز دعا میکرد و از خداوند متعال پسری میخواست، ولی دعای او مستجاب نمیشد. خلاصه خسته شد و روزی از ته دل گفت: یا رب، ابعید انا منک فلا تسمعنی؟ ام قریب انت منی فلا تجیبنی؟ پروردگارا! آیا من از تو دورم که صدای مرا نمیشنوی، و یا تو نزدیک منی و جوابم را نمیدهی؟ همان شب در عالم خواب دید شخصی به او میگوید: اگر
[صفحه ۱۵۳]
میخواهی دعایت مستجاب شود، باید سه چیز انجام دهی:
۱٫ زبانت را پاک کن؛
۲٫ قلبت را مهربان کن؛
۳٫ نیتت را خالص گردان.
پس از انجام این سه چیز، هر چه از خدا بخواهی و صلاح تو باشد، به تو عنایت خواهد نمود [۱۵۸].
[صفحه ۱۵۴]
وصیت ۰۵
اشاره
روی سماعه عن ابیعبدالله جعفر بن محمد الصادق علیهماالسلام قال: اتقواالله فیالضعیفین، یعنی بذلک الیتیم و النساء [۱۵۹].
سماعه از امام صادق (ع) روایت نموده که حضرت فرمود: تقوای الهی را در مورد دو ضعیف مراعات کنید؛ یعنی یتیم و زنها.
در این وصیت و سفارش کوتاه، میبینیم امام صادق (ع) میفرماید که از خدا بترسید و متوجه دو گروه ضعیف باشید: اول؛ یتیم (آن که پدر و یا مادر و یا هر دو را از دست داده و بی سرپرست مانده است)؛
همانا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمود:
انا و کافل الیتیم کهاتین.
[صفحه ۱۵۵]
من و کسی که سرپرستی یتیمی را به عهده بگیرد، مانند این دو هستیم. و اشاره به دو انگشت مبارک خود نمود.
دوم؛ زنها، که این قشر از جامعه نیاز به مواظبت بیش تر و تعلیم و راهنمایی زیادتر، و مهربانی خاص دارند.
از امیرالمومنین (ع) روایت شده که فرمود: المراه ریحانه [۱۶۰] زنها دسته گل میباشند، مراعات حال آنان را بنمائید و مواظب باشید؛ مبادا گلی پرپر شود.
درسهای این وصیت
۱٫ توجه به ضعیفان، مخصوصا ایتام، چون این قشر و این گروه نیاز بیش تری به مهربانی و سرپرستی دارند. به این روایت توجه کنید: مردی به محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده، از قساوت (بی رحمی) قلبش شکایت نمود. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آیا دوست داری قلبت مهربان گردد و حوایجت برآورده شود؟ به یتیمان مهربانی کن، و دست شفقت و ترحم به سر آنان بکش، و از غذای خود که میخوری، به آنان بده؛ قلبت مهربان و حاجتت برآورده خواهد شد [۱۶۱].
۲٫ آداب و کیفیت کمک به فقرا و ایتام را باید رعایت کنیم، و آبرو و حیثیت ضعیفان را در نظر بگیریم و ببینیم خاندان عترت و طهارت چگونه با فقرا و یتیمان برخورد مینمودند. روایت شده که حضرت رضا (ع) از بالای در منزل خود به حاجتمند کمک مینمود.
[صفحه ۱۵۶]
(که مبادا صورت او را ببیند و او خجالت بکشد) [۱۶۲].
۳٫ در برخورد با زنها دقت بیش تری لازم است. این مساله بسیار حساس و با اهمیت است که این قشر ضعیف جامعه، نیاز به سرپرستی و مراقبت خاصی دارند، ولی با ملایمت و لطافت اثر بیش تری خواهد داشت؛ که از تعبیر روایت که «زن ها ریاحین هستند» ، به خوبی این معنی فهمیده میشود. با دسته گل خشونت نمیکنند، بلکه با آن مدارا و مهربانی مینمایند، که مبادا این گل پرپر شود؛ با زنها نیز باید با نرمی و مدارا برخورد نمود، مگر در موارد بسیار محدود و اندک.
در روایت داریم شب زفاف حضرت زهرا علیهاالسلام، پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله دست فاطمه را گرفت و در دست علی (ع) گذاشت و به هر دو ۲۵ سفارش و وصیت نمود که باید همهی ما با این سفارشها آشنا شویم و حقوق زن و مرد مشخص شود و به آنها عمل کنیم، تا خیر دنیا و آخرت را ببینیم. انشاءالله.
ابوسعید خدری میگوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله به حضرت علی (ع) سفارش فرمود: ای علی! وقتی عروس به خانهات آمد، کفشهای او را بیرون بیاور و پایش را بشوی و آبش را از در خانه به دور بریز که هفتاد هزار رنگ از ناداری و فقر را ببرد، و هفتاد هزار رنگ از ثروت و غنا بیاورد، و هفتاد هزار برکت نازل و هفتاد هزار رحمت داخل شود، و بر سر عروس پر و بال زند که برکت به همهی خانه نازل شود و عروس از بیماریها محفوظ گردد، تا در آن خانه باشد. به
[صفحه ۱۵۷]
عروس (روزهای اول) شیر و سرکه و گشنیز و سیب ترش نده، زیرا رحم را از فرزند آوردن باز میدارد.
۱٫ رسول خدا صلی الله علیه و آله نهی فرمود فاطمه را از این که چیزی از علی (ع) بخواهد و فرمود: فاطمه جان! اگر همسرت چیزی به خانه آورد، چه خوب، و اگر نیاورد، درخواست نکن.
۲٫ کارها را بین خود این گونه تقسیم کنید: فاطمه علیهاالسلام کارهای داخل خانه – از قبیل خمیر کردن و نان پختن و رفت و روب – را به عهده گیرد، علی (ع) هم کارهای بیرون منزل – از قبیل تهیهی هیزم و آوردن طعام جو، گندم و غیره – را عهده دار شود.
۳٫ فاطمه جان! همیشه قبل از آمدن علی خود را آراسته کن.
۴٫ فاطمه جان! زن عورت است و باید از نامحرم و مجالس حرام دور شود.
۵٫ علی جان! فاطمه جان! همیشه بچهها را به یک چشم نگاه کنید.
۶٫ علی جان! فاطمه جان! به زیردست و خدمه نباید فشار آورد.
۷٫ اسرار همدیگر را کتمان کرده، حرفهای داخل خانه را به خارج نبرید.
۸٫ همیشه شکرگزار نعمتهای الهی باشید. (از این رو فاطمه علیهاالسلام همیشه میگفت: الحمد لله علی نعمائه و الشکر لله علی آلائه.)
۹٫ یا علی! بعد از پاکی بلافاصله با همسرت آمیزش مکن، که فرزند، لوچ شود. ۱۰٫ یا علی! با همسرت به شوق زن دیگر آمیزش مکن، که فرزند
[صفحه ۱۵۸]
خنثی شود.
۱۱٫ در فراش به هنگام جنابت قرآن نخوان، که میترسم آتش آید و شما را بسوزاند.
۱۲٫ به هنگام آمیزش تو و همسرت، هر یک پارچهای جداگانه داشته باشید که بین شما دشمنی و نزاع نیاید.
۱۳٫ ایستاده آمیزش مکن، که این کار خران است و فرزند آن در جای خود ادرار کند.
۱۴٫ شب عید فطر با همسرت آمیزش مکن، که فرزند آن شرش زیاد خواهد بود.
۱۵٫ زیر درخت باردار با همسرت آمیزش مکن، که فرزند آن یا جلاد، یا خونریز و یا فرمانده ستم شود.
۱۶٫ برابر خورشید بدون پرده با همسرت آمیزش نکن، که فرزند آن به بینوایی دچار شود تا هنگام مرگ.
۱۷٫ بین اذان و اقامه با همسرت آمیزش نکن، که فرزند آن بر خونریزی حریص باشد.
۱۸٫ به هنگام حمل با همسرت بدون وضو آمیزش مکن، که آن فرزند کوردل و بخیل شود.
۱۹٫ روی پشت بام با همسرت آمیزش مکن، که فرزند دورو و ریاکار و صاحب بدعت شود.
۲۰٫ شب حرکت برای سفر با همسرت آمیزش مکن، که فرزند مال خود را در غیر حق صرف کند.
۲۱٫ در سفر سه روزه با همسرت آمیزش مکن، که فرزند آن یار
[صفحه ۱۵۹]
ستمکاران باشد.
۲۲٫ شب پنجشنبه با همسرت آمیزش کن، که فرزند آن حاکم و یا دانشمند شود.
۲۳٫ اگر با همسرت شب جمعه آمیزش کنی، فرزند آن گوینده و زبانآوری توانا شود.
۲۴٫ زنها باید مثل فاطمه باشند. حضرت علی (ع) میفرمود: هر وقت وارد خانه میشوم و فاطمه را میبینم، هم و غم از من دور میشود، و هیچ وقت نافرمانی مرا نکرد.
۲۵٫ در تمام کارها با هم مشورت و هم فکری کنید و در همهی امور مراعات همدیگر را نموده، توافق اخلاقی داشته باشید [۱۶۳].
امام صادق (ع) فرمود: سه زن به حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله شرفیاب شدند و از شوهران خود شکایت داشتند. یکی از آنها گفت: شوهرم گوشت نمیخورد.
دومی گفت: شوهرم از بوی خوش استفاده نمیکند.
سومی گفت: شوهرم به زنان نزدیک نمیشود (و تمایل برای آمیزش نشان نمیدهد).
(در حقیقت، این بانوان از شوهران خود شکایت داشتند؛ چرا که شوهرانشان به خیال خود، به دنیا پشت پا زده بودند و راه آخرت را در پیش گرفته بودند، و خیال میکردند که استفادهی صحیح از نعمتهای دنیا، دنیا پرستی مذموم است). رسول اکرم صلی الله علیه و اله بسیار ناراحت شد و از خانه بیرون آمد؛ در حالی
[صفحه ۱۶۰]
که بر اثر شدت ناراحتی، عبایش به زمین کشیده میشد. در این حال وارد مسجد گردید، به بالای منبر رفت و پس از حمد و ثنای الهی، خطاب به مردم فرمود:
چه شده که (گروهی از) یاران من، از خوردن گوشت، و بوییدن بوهای خوش، و نزدیک شدن به زنان، دوری میکنند؟
اما انی آکل اللحم، و اشم الطیب، و آتی النساء، فمن رغب عن سنتی فلیس منی [۱۶۴].
بدانید که من هم گوشت میخورم، و هم بوی خوش را استشمام مینمایم و هم به زنان نزدیک میشوم، بنابراین هر کس که از روش من بیمیل شود، از من نیست.
به این ترتیب، به آنها آموخت که راهی که از پیش خود برگزیدهاند، راهی انحرافی است.
ختامه مسک
ابوحمزه ثمالی میگوید: از جابر بن عبدالله انصاری شنیدم که میگفت: در محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم که سخن از همسر خوب به میان آمد؛ آن حضرت فرمود: بهترین زنان شما، زنی است که دارای این ویژگیها باشد:
۱٫ آمادگی (ذاتی و ارادی) برای بارداری بسیار داشته باشد؛
۲٫ با محبت باشد (مخصوصا به شوهر خود)؛
[صفحه ۱۶۱]
۳٫ با عفت و پاکدامن باشد؛
۴ و ۵٫ در میان بستگانش عزیز و سربلند، و در نزد شوهرش فروتن باشد؛
۶٫ خود را در نزد شوهر بیاراید (زینت و آرایش کرده باشد)؛
۷٫ در نزد دیگران، حجاب و وقار و شرم و حیای خود را حفظ کند؛
۸٫ سخن شوهرش را بشنود، و از او اطاعت نماید؛
۹٫ وقتی با شوهر خلوت کرد، آنچه از او خواست دریغ نکند؛
۱۰٫ اشتیاق و عشقش به شوهر را به حد افراط نرساند [۱۶۵].
[صفحه ۱۶۲]
برگرفته از کتاب وصایا الصادقین نوشته آقای محمود شریعت زاده خراسانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *