احادیث و سخنان

وصیت امام صادق در نشانه های متقین

عن عمرو بن سعید بن هلال، قال: قلت لابی عبدالله (ع): انی لا اکاد القاک الا فی السنین، فاوصنی بشیء آخذ به، قال: اوصیک بتقوی الله و صدق الحدیث و الورع و الاجتهاد، و اعلم انه لا ینفع اجتهاد لا ورع معه، و ایاک ان تطمح نفسک الی من فوقک، و کفی بما قال الله عزوجل لرسوله صلی الله علیه و آله: (فلا تعجبک اموالهم و لا اولادهم) [۱۸۵] و قال الله عزوجل لرسوله، (و لا تمدن عینیک الی ما متعنا به ازواجا منهم زهره الحیوه الدنیا)، [۱۸۶] فان خفت شیئا من ذلک؛ فاذکر عیش رسول الله صلی الله علیه و آله، فانما کان قوته الشعیر و حلواه التمر و وقوده السعف اذا وجده، و اذا اصبت
[صفحه ۱۸۲]
بمصیبه فاذکر مصابک برسول الله صلی الله علیه و آله، فان الخلق لم یصابوا بمثله (ع) قط [۱۸۷].
عمرو بن سعید بن هلال میگوید که به امام صادق (ع) عرض کردم: من همیشه موفق نمیشوم خدمت شما برسم و از نزدیک کسب فیض نمایم، مگر چند سالی یکبار؛ به من سفارشی نمایید تا آن را سرمشق زندگی خویش قرار داده، به آن عمل نمایم.
حضرت در پاسخ به این تقاضا فرمود:
وصیت میکنم تو را به تقوای الهی و راستگویی در سخن و ورع و کوشش در دین، و بدان که اجتهاد و کوشش بدون ورع امری بیفایده است، و بپرهیز از این که (در امور مادی) به افراد بالاتر از خویش چشم بدوزی، و کافی است به این سفارش خدای عزوجل به پیامبرش صلی الله علیه و آله توجه نمایی: «(زیادی) اموال و اولاد آنان تو را به تعجب نیندازد» . همچنین خطاب به پیامبر میفرماید: «چشم خود را به نعمتهای (مادی) که به آنها دادیم، میفکن؛ اینها شکوفههای زندگی دنیاست» .
اگر از این امور مادی ترسیدی، به یاد زندگی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله باش که غذایش از نان جو، و حلوایش خرما و سوخت وی چوب درخت خرما بود. هرگاه به مصیبتی
[صفحه ۱۸۳]
دچار شدی، به یاد رسول خدا صلی الله علیه و آله باش، زیرا مردم به مصیبتی همچون از دست دادن آن حضرت مبتلا نشدهاند.
کلمات نورانی و راهنماییهای دلسوزانهی امامان معصوم علیهمالسلام و وصیتهای آنان، از وحی الهی – که همان قرآن کریم باشد – برگرفته شده است، از این رو کاملا با کلام خدا تطبیق دارد، و باید هم چنین باشد، تا مورد قبول قرار گیرد. اگر جایی مشاهده کردیم کلامی و یا روایتی با قرآن تطبیق نمیکند، مطمئنا از اهلبیت علیهمالسلام نیست، و اگر هم به آنان نسبت داده شده، افترا و دروغ محض است. این کار نیز جزء جنایات دودمان کثیف بنیامیه و عمال آنان و امثال آنها میباشد.
درسهای این وصیت
۱٫ هر گاه نزد عالمی و یا بزرگی از اهل دین رفتیم، تقاضای پند و نصیحت کنیم، زیرا کلمات و راهنماییهای دانشمندان دین نور است و برای زندگانی ما برکت مادی و معنوی به همراه دارد. در کلمات گهربار امام باقر (ع) آمده است که فرمود: «العالم کمن معه شمعه تضییء للناس» ؛ [۱۸۸]؛علم عالم مانند چراغ و مشعلی است که راه را روشن میکند. کسی که در تاریکی نور به همراه دارد، گم نمیشود و راه را درست طی میکند و به مردم نیز نشان میدهد.
۲٫ تقوا؛ یعنی پرهیزکاری و اطاعت از خداوند متعال و دوری از
[صفحه ۱۸۴]
گناه در آشکار و پنهان، و این امر سبب تقرب الی الله و وسیلهی قبولی اعمال و عبادات میباشد. قرآن کریم میفرماید:
(ان اکرمکم عندالله اتقیکم) [۱۸۹].
به درستی که گرامی ترین شما در پیشگاه خداوند متعال، کسانی هستند که از همه تقوای آنان بیش تر است.
و در آیهی دیگر چنین میفرماید:
(انما یتقبل الله من المتقین) [۱۹۰].
خداوند متعال فقط از اهل تقوا (عبادت و اطاعت را) میپذیرد.
نشانههای متقین
برای روشن تر شدن مطلب و شناخت بیشتر اهل تقوا، نظر خوانندگان عزیز را به یکی از کلمات گهربار مولی الموحدین امیرالمومنین (ع) جلب میکنیم. آن حضرت در جملههایی کوتاه، چند نشانه برای آنها بیان میکند:
ان لاهل التقوی علامات یعرفون بها، صدق الحدیث، و اداء الامانه، و الوفاء بالعهد، و قله الفخر و البخل، و صله الارحام، و رحمه الضعفاء، و قله المواتاه للنساء، و بذل المعروف، و حسن الخلق، وسعه الحلم، و اتباع العلم فیما یقرب الی الله سبحانه [۱۹۱].
[صفحه ۱۸۵]
امیرالمومنین (ع) فرمود: برای اهل تقوا نشانهها و صفاتی است که به واسطهی آنها شناخته میشوند:
۱٫ به راستی سخن گفتن؛
۲٫ امین بودن؛
۳٫ به عهد و پیمان خود وفا نمودن؛
۴٫ کم فخر فروشی کردن و بخل ورزیدن؛
۵٫ صلهی ارحام؛
۶٫ ترحم کردن بر ضعیفان؛
۷٫ با زنان کم تر موافقت و همراهی کردن؛
۸٫ نیکی و احسان کردن؛
۹٫ اخلاق نیک داشتن؛
۱۰٫ گشاده رویی و حلیم بودن؛
۱۱٫ همیشه در پی تحصیل علم و دانشی بودن که انسان را به خداوند متعال نزدیک مینماید.
همچنین در حدیث دیگری که بسیار کوتاه و خلاصه بیان شده، چنین آمده است:
قال امیرالمومنین (ع): صفتان لا یقبل الله سبحانه الاعمال الابهما: التقی و الاخلاص [۱۹۲].
حضرت فرمود: خداوند متعال عملی را قبول نمیکند؛ مگر این که صاحبش دارای دو صفت باشد: تقوا و پرهیزکاری، اخلاص در کار.
[صفحه ۱۸۶]
۳٫ بهترین سرمایه برای سعادت و رستگاری انسان، تقوای الهی است، پس در اطاعت از خداوند متعال بکوشیم، و بدانیم که اطاعت از پروردگار بیهمتا سودی ندارد، مگر این که با ورع همراه شود.
در توضیح معنی ورع، باید ذکر کنیم که حد اعلای تقوا است، بلکه بالاتر از آن، و آن گونه که حکما و عرفا گفتهاند، ورع چهار قسم است:
الف. ورع تائبین؛ و آن همان مقدار است که مکلف را از فسق بیرون برد و موجب قبولی شهادت باشد.
ب. ورع متقین؛ و آن ترک حلالی است که ترس کشیده شدن به حرام در آن باشد.
ج. ورع صالحین؛ و آن حالتی است که انسان را از شبهات بیرون برد و باز دارد
د. ورع صدیقین؛ و آن اعراض از غیر خدا است، از ترس آن که ساعتی از عمر خود در کاری که سود ندارد، تباه گردد.
امام باقر (ع) فرمود: «ان اشد العباده الورع» ؛ [۱۹۳] به درستی که سخت ترین و باارزش ترین عبادت، ورع داشتن است.
۴٫ انسان باید به زیر دست خود و ضعفا نظر داشته باشد (کسانی که زندگیشان در سطح پایین تری است)، زیرا انگیزهی شکر نعمت را در انسان تقویت مینماید؛ در حالی که توجه به زندگانی کسانی که به قول قرآن مجید از کثرت اموال و اولاد برخوردارند، و یا زیباییهایی را خداوند به آنان عطا فرموده است، علاوه بر آن که
[صفحه ۱۸۷]
انسان را از شکر نعمتهای خود باز میدارد، عواقب دیگری را هم به همراه دارد؛ از جمله عدم تلاش، یاس و نومیدی.
۵٫ اگر نعمتی را در کسی مشاهده نمودیم و در نفس ما وسوسهای ایجاد شد، بدانیم این نعمت نشانهی برتری او نزد خداوند متعال نیست. نگاهی به زندگانی پرفراز و نشیب محبوب ترین انسان نزد پروردگار عالمیان، رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله، بیندازیم و ببینیم که ایشان چگونه زندگی کرد، غذای او از جو و شیرینی او از خرما (آن هم چنانچه برایش فراهم میشد) و هیزمش شاخهی درخت خرما بود.
۶٫ دنیا جای مصیبت است. هرگاه به مصیبتی مبتلا شدیم، به یاد بزرگ ترین مصیبت عالم یعنی از دست دادن پیامبر صلی الله علیه و آله بیفتیم و خود را با آن آرام نماییم.
برگرفته از کتاب وصایا الصادقین نوشته آقای محمود شریعت زاده خراسانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *